Penblwydd Hapus i Awstin Sant!

Augustinus_1
Awstin Sant

Ganed Awstin Sant, neu Awstin o Hippo, fel yr adwaenir ef gan lawer, ar y 13eg o Dachwedd, 354, ym municipium Tagaste (Souk Ahras yn Algeria bellach) yn yr Affrig Rhufeinig. Bu’n athro rheitheg ac yn ramadegydd yng Ngharthag (Carthage), Rhufain a Milan yn ystod ei yrfa gynnar, cyn iddo gael tröedigaeth i Gristnogaeth yn ystod Haf 386. Fe’i hordeiniwyd yn offeiriad yn Hippo Regius (Annaba, Algeria bellach) yn 391, a chyn pen dim o dro daeth yn bregethwr ac yn ddiwinydd enwog. Fe’i gwnaed yn esgob ar Hippo yn 395, a chyda’r ail ordeiniad hwn y mabwysiadodd y teitl enwog ‘Awstin o Hippo’. Yn fuan wedi’i ordeiniad yn esgob, rhwng 397 a 398, yr aeth Awstin ati i lunio ei Confessiones, gwaith hunangofiannol sy’n adrodd hanes ei dröedigaeth.

Augustine_Confessiones
Llawysgrif o’r ‘Confessiones’ Lladin

Ystyrir y gwaith hwn fel hunangofiant cyntaf y Byd Gorllewinol. Bu’n batrymlun dylanwadol i awduron Cristnogol am ganrifoedd maith yn dilyn dyddiad ei gyhoeddi. Mae ei werth i haneswyr seciwlar hefyd yn amhrisiadwy, gan mai dyma’r cofnod manylaf sydd gennym o fywyd unrhyw un o’r 4edd a’r 5ed ganrif Oed Crist. Mae’r syniadau diwinyddol sydd o’i fewn, yn enwedig ei syniadau am natur amser a Genesis, am blethiad y synhwyrau dynol â’r cof, ac am y portread dramatig a gawn o’i dröedigaeth, oll yn destun myfyrdod i athronwyr eglwysig hyd heddiw. Nid ar chwarae bach y dywedir amdano – “Ef, yn anad neb, a roddodd i Gatholigiaeth y Gorllewin ei delw, ac oddi wrtho ef hefyd y cafodd y Diwygiad Protestannaidd ei ysbrydiaeth a’i awdurdod.’

Ac mae gennym gyfieithiad o’r Confessiones yn y Gymraeg! Gwaith Awstin Maximillian Thomas ydyw, gŵr a aned ym Mharc Treborth, rhwng y pontydd sy’n croesi’r Fenai. Enillodd radd M.A. yn y Clasuron ym Mhrifysgol Cymru, Bangor cyn dod yn weinidog gyda’r Methodistiaid Calfinaidd. Efe biau’r geiriau yn y dyfyniad uchod. Ymhelaetha ar ei drafodaeth o’r gwaith yn ei ‘Nodyn Bywgraffiadol’ i’r gyfrol, gan nodi:

10713980_10152489475902444_6074176197466067284_o
Clawr cyfieithiad Awstin Maximillian Thomas o Gyffesion Awstin Sant

“Bywgraffiad yw’r ‘Cyffesion’, a pherthyn iddynt yr hynodrwydd mai Duw a gyferchir ynddynt. Dichon fod Awstin yn ystyried eu hysgrifennu yn fath o benyd – penyd a allai fod yn fuddiol hefyd i eraill. Y mae yma beth wmbredd o hunan-ymholiad, a’r cyfan yn llawn cyfaredd. I Awstin, nid oes i fywyd ystyr ond yn ei berthynas â’r tragwyddol. Perthyn iddo (hyd yn oed felly) lawer o gyfeiliorni. Drwg yw’r bywyd naturiol, ac ni phiau dyn ddim ond ei bechod. Eiddo Duw yw pob rhinwedd, a’i ras Ef sy’n diwygio ein buchedd. Y mae yma lawer o fanylion a’r cwbl yn bwysig – o safbwynt y dwyfol. Nodweddir Awstin gan ryw ostyngeiddrwydd neilltuol, a llawer o angerdd. Rhyfeddol o dyner yw ei gyfeiriadau at ei fam. Ond bodlon ydoedd ef i ymwadu â phob tegwch a fwynhaodd, er mwyn y ‘Tegwch Gwir Ei Hun’. Am fynd heibio i bopeth hardd y mae, at Dduw Ei Hun. Enaid mawr ydyw yn trafod gyda’i Dad Nefol yr hyn a gyfrif yn y Farn a fydd.’

Aeth Thomas ati i gyfieithu’r ‘Cyffesion’, a hynny o’r Lladin gwreiddiol, ar gais  D. Tecwyn Lloyd, gan na chyfieithwyd y gwaith pwysig hwn i’r Gymraeg erioed o’r blaen yn ei gyflawnder. Cyhoeddwyd y cyfieithiad gan Lyfrfa’r Methodistiaid Calfinaidd, Caernarfon, yn 1973.

Credid gan y ddau ohonynt, Thomas a Lloyd, ei bod hi’n hanfodol sicrhau bod gweithiau dylanwadol dysg y byd yn bodoli yn y Gymraeg. Beth am i ni, felly, fachu ar y cyfle heddiw i ddathlu penblwydd un o ‘Eneidiau Mawr’ y Byd Gorllewinol trwy ddarllen rhywfaint o gyfieithiad Thomas o’i waith? Beth am i ni ymwrol, fel cymaint dros y byd, i ystyried geiriau dwys, meddylgar a myfyriol, yr esgob o Hippo trwy gyfrwng ein hiaith ein hunain? Beth am roi tro ar ddarllen y ‘Cyffesion’ trwy gyfrwng y Gymraeg?

Advertisements

2 thoughts on “Penblwydd Hapus i Awstin Sant!

  1. Nid cywir y sylw ‘na chyfieithwyd y gwaith pwysig hwn i’r Gymraeg erioed o’r blaen’. Ymddangosodd cyfieithiad John Owen Jones (1857-1917) o rannau o’r gwaith ar dudalennau’r Drysorfa yn 1917-19. Am fanylion pellach, gw. E. Wyn James, ‘ “Cyffesiadau Awstin, Esgob Hippo” ’, Porfeydd, Tachwedd/Rhagfyr 1973, tt.172-4.

    Hoffi

  2. Diolch yn fawr am eich ymateb, ac am fy ngoleuo i ynghylch y cyfieithiad cynharach o’r Cyffesion. Mae’n wych darganfod cyfieithiadau newydd bob tro, ac mae’n wir lawenydd bod cymaint o gyfieithiadau’n bodoli yn y Gymraeg!

    Hoffi

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s