Cyfieithu, Hawliau Sifil, a’r Cenhedloedd Unedig

A hithau’n ben-blwydd heddiw ar Martin Luther King Jr., y gweinidog, y doethur, a’r ymgyrchydd enwog dros hawliau sifil yn yr Unol Daleithiau yn yr ugeinfed ganrif, mae’n deg i ni yma i ystyried y berthynas rhwng cyfieithu a’r hawliau hynny.

"UN General Assembly" by Eborutta at the German language Wikipedia. Licensed under CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons - http://commons.wikimedia.org/wiki/File:UN_General_Assembly.jpg#mediaviewer/File:UN_General_Assembly.jpg
Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.

Y ddogfen enwocaf sy’n ymdrin â hawliau sifil, bid siŵr, yw’r Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol,  sef datganiad a fabwysiadwyd gan Gynlluniad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar y 10fed o Ragfyr 1948 yn Palais de Chaillot, Paris. Cododd y datganiad yn uniongyrchol o brofiad yr Ail Ryfel Byd, a chynrychiola’r mynegiant byd-eang cyntaf o hawliau cynhenid sy’n eiddo i bob unigolyn dynol. Tafodir ynddo hawl yr unigolyn i addoli, i fynegi, i fyw, i berchen eiddo, i arddel diwylliant, i fyw mewn sicrwydd o amddiffyniad yn erbyn gormes gwladwriaeth neu rym cyffelyb, ac i wneud hynny oll heb unrhyw amodau o ran hil, lliw, iaith, crefydd, barn boliticaidd neu unrhyw farn arall, tarddiad cenedlaethol neu gymdeithasol, eiddo, geni neu safle arall.

Cyhoeddwyd y cyfieithiad Cymraeg o’r ‘Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol’ yn 1998, ac yn ôl tystiolaeth gwefan y Cenhedloedd Unedig fe’i cyfieithwyd gan Richard G. Jones o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig Cymru. Mae’r cyfieithiad hwn ar gael mewn nifer o ffurfiau.

Fe’i cyhoeddwyd ddwywaith ar ffurf llyfryn print dwyieithog, yn 1998 a 2008.

Ar y ddau achlysur ceir ynddo hefyd sylw agoriadol gan Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar adeg y cyhoeddi, sef Kofi A. Annan yn 1998 a Ban Ki-moon yn 2008. Yn y ddau ragymadrodd, dyfynna’r Ysgrifenyddion Cyffredinol y siars a ddaeth i ran y Cenhedloedd Unedig yn 1948, sef i roddi cyhoeddusrwydd i’r Datganiad ac “i beri ei ledaenu a’i ddangos, ei ddarllen a’i esbonio, yn bennaf mewn ysgolion a sefydliadau addysgol eraill, heb unrhyw wahaniaeth yn seiliedig ar sefyllfa wleidyddol gwledydd neu diriogaethau.” (Rhagymadrodd ‘Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol’, Kofi A. Annan, 1998).

Bankimoon
Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, Ban Ki-moon.

Ymhelaetha Ban Ki-moon ar y pwynt hwn, gan nodi hefyd “Mae gorchwyl hawliau dynol wrth wraidd cenhadaeth y Cenhedloedd Unedig. Mae’n sylfaen gobeithion miliynau o bobl am ryddid, diogelwch a llewyrch. Y mae’r Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol yr un mor berthnasol heddiw ac yr oedd pan fabwysiadwyd ef gyntaf. Gobeithiaf y bydd yn dod yn rhan o’ch bywyd chi.” (Rhagymadrodd ‘Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol, Ban Ki-moon, 2008).

Cyhoeddwyd y ddwy gyfrol gan Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig Cymru. Cyhoeddwyd y ‘Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol’ hefyd ar ffurf poster amryliw maint A2 yn 1998. Ceir arno destun cyflawn y Datganiad, ynghyd â Rhagymadrodd Kofi A. Annan i’r cyhoeddiad.

Mae’r ‘Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol’ hefyd i’w weld ar ffurf PDF ar wefan y Cenhedloedd Unedig. Nodir yno y derbyniwyd y cyfieithiad oddi wrth Richard G. Jones yn 1998, ac fe’i gwiriwyd ac fe’i cyhoeddwyd ar y wefan yn yr un flwyddyn. Dyma’r linc i’r testun hwnnw – http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=wls

The Moral Economy: From Social Contract to Social Covenant: Mary Robinson
Mary Robinson, cyn-Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Hawliau Dynol.

Rhan fawr o’r ymgyrch hon i ateb y siars i ledaenu, dangos, ac esbonio’r Datganiad oedd ei gyfieithu. Aed ati i wneud hynny’n fwriadol, ac yn ôl gwefan y Cenhedloedd Unedig mae’r ddogfen hon wedi torri record byd, gan mai hi yw’r ddogfen swyddogol sydd wedi’i chyfieithu i’r nifer fwyaf o ieithoedd a thafodieithoedd; yn wir, y mae bellach ar gael mewn mwy na 300 ohonynt, o Abkhaz i Zulu.

Fel y dywedodd Mary Robinson, y cyn-Uchel Gomisiynydd dros Hawliau Dynol, am yr ymgyrch gyfieithu: “Perthyn i’r prosiect hwn symbolaeth arbennig. Daw â syniad inni’n syth o amrywiaeth y byd; mae’n dapestri cyfoethog  sy’n cynnwys cymaint o wahanol ieithoedd a phobloedd. Ond, ar yr un pryd, dengys y prosiect inni ein bod, oll, yn ein dulliau gwahanol ar fynegiant, yn medru siarad ‘iaith gyffredin y ddynoliaeth’, iaith hawliau dynol, sydd wedi’i ymgorffori yn y Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol.” Wele http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/WorldRecord.aspx am y dyfyniad cyflawn o’i heiddo.

Tra’n trafod ei ymweliad â chasgliad o bapurau Martin Luther King yn Atlanta, Georgia yn 2008, cysylltodd Ban Ki-moon egwyddorion Dr. King yn uniongyrchol â’r Datganiad, ac â’r orfodaeth barhaus sydd ar y Cenhedloedd Unedig i’w gynnal, i’w hyrwyddo, ac i’w arddel yn eu gwaith a’u bywydau bob dydd. “Wrth i’r Cenhedloedd Unedig ymdrechu i ymateb i’r problemau dybryd sydd yn ein byd ac i wireddu egwyddorion y Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol,” esboniodd, “cariwn yn ein calonnau ddewrder diddiwedd ac argyhoeddiad diysgog Dr. King. Dyma linc at y stori gyflawn – http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=26599#.VLgLO0esWmk

Trwy waith cyfieithwyr gallwn ni siaradwyr Cymraeg, fel siaradwyr cymaint o ieithoedd eraill, gyfranogi o’r profiad hwnnw hefyd, a chawn ymdeimlad newydd o’r undod a ddaw i’n rhan wrth inni werthfawrogi, porthi a hyrwyddo aml-ddiwyllianedd ein dynoliaeth a’n byd. Pa ffordd well o nodi penblwydd un o ffigyrau pennaf yr ymgyrch dros hawliau sifil, felly, na thrwy fynd ati i ddarllen un o destunau mwyaf dylanwadol y maes yn ein hiaith ein hunain?

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s