Y Flwyddyn Newydd Tsieineaidd

Mae hi’n Flwyddyn Newydd yn Tsieina heddiw – Blwyddyn yr Afr.

Chinese_draak
Un o ddreigiaid Dawns y Ddraig, rhan fawr o’r dathliadau Blwyddyn Newydd Tsieineaidd mewn sawl man ledled y byd.

Pa ffordd well i ddathlu’r achlysur hwnnw na thrwy fwrw golwg ar Y Cocatŵ Coch, sef y flodeugerdd sydd gennym yn y Gymraeg o farddoniaeth Tsieinëeg. Cyhoeddwyd y llyfr yn 1987 fel cyfrol rhif VII yng Nghyfres Farddoniaeth Pwyllgor Cyfieithiadau yr Academi Gymreig. Ffrwyth llafur un dyn, Cedric Maby, yw holl gyfieithiadau’r gyfrol. Bu Maby’n gweithio am ddeng mlynedd ar hugain yn y Gwasanaeth Diplomyddol, a thrwy ei waith cafodd deithio’r byd a dysgu llawer am ieithoedd a diwylliannau’r ddynoliaeth. Aeth am y tro cyntaf i Peking (Beijing bellach) yn 1939, lle dilynodd gwrs Tsieinëeg yn y Llysgenhadaeth yno. Dychwelodd i brifddinas Tsieina am yr ail dro yn 1957. Trwy ei ymweliadau magodd ddiddordeb mawr yn llenyddiaeth a hanes y wlad, a bu’n ysgrifennu’n helaeth am y pwnc trwy gydol ei oes.

Y Cocatw Coch2
Clawr ‘Y Cocatw Coch’

Trwy ei waith manwl mae gennym yn y gyfrol Y Cocatŵ Coch naratif gynhwysfawr sy’n olrhain hanes Tsieina trwy ei llenyddiaeth. Rhychwentir yn y llyfr hanes y wlad o oes ei Hengerdd, Y Shijng, neu Llyfr y Caneuon neu Lyfr yr Awdlau a cherddi’r Dao De Jing, trwy delynegion y cyfnod Clasurol (neu’r Oes Aur lenyddol), heibio i gerddi’r Cyfnod Canol, hyd at weithiau’r Chwyldro Llenyddol a chanu rhai o feirdd enwocaf Tsieina’r ugeinfed ganrif. Fel y nododd Maby yn ei Ragymadrodd, “rhoi darlun o brif agweddau a nodweddion y farddoniaeth fu’r nod, gan geisio amlygu unrhyw gyffelybrwydd rhyngddi a’r traddodiad barddonol Cymraeg.”

Yn ei nodyn am y grefft o gyfieithu gwelwn sut yr aeth Maby ati i lunio’r symbiosis ieithyddol hon. Esbonia iddo fedru manteisio ar rai cyffelybiaethau ieithyddol rhwng y Tsieinëeg a’r Gymraeg, fel y gyfatebiaeth rhwng strwythur cymal enwol y Gymraeg â chystrawen y frawddeg Tsieinëeg. Mae’r sangiad hefyd, yn ôl Maby, yn ddyfais farddonol sy’n gwbl gyson â chystrawen y cerddi Tsieinëeg. Ond, noda’r cyfieithydd, roedd y dasg o osod cynnwys y cerddi Tsieinëeg mewn cymalau berfol, neu frawddegau, Cymraeg yn anos, gan nad oes llawer o debygrwydd rhwng y strwythurau hyn yn y ddwy iaith. Bu’r odlau hefyd yn sialens iddo, gan nad oes cymaint o odlau union ar gael yn y Gymraeg ag y sydd yn y Tsieinëeg. Yn bennaf oll yr her fwyaf i Maby, fel yn achos pob cyfieithydd mae’n siŵr, oedd cyfieithu impact y ddelweddaeth yn y gweithiau.

Yuan_Mei
Yuan Mei (1716-1798)

“Cymerer, er enghraifft, y frawddeg Tsieinëeg sy’n golygu, yn llythrennol, ‘Trechir y mwyafrif o wledydd oherwydd prydferthwch blodau, sy’n ymddangos yn gyntaf pan chwyth gwynt y gwanwyn’. Delwedd a simbol [sic] yw ‘blodau’: ‘merched’ yw’r ystyr, fel y byddai Tsieinead yn gwybod. A ddylid ceisio dehongli’r ddelwedd trwy roi ‘merched’ yn lle ‘blodau’, neu a ddylid ceisio chwilio am ddelwedd Gymraeg gyfatebol?”

Penderfynodd Maby i geisio pontio rhwng y ddau ddiwylliant, gan gynnig troednodiadau ac esboniadau i gyd-destunio’r ddelweddaeth estron hon. Gwnaeth hynny gan gydnabod anallu’r naill iaith i lwyr fynegi cyfoeth ystyron y llall yn gyflawn, ond gwnaeth hynny hefyd gan ddathlu hybridedd y cyfieithiadau newydd fel uniad rhwng y ddau fyd. Daw diwylliant Tsieina a diwylliant Cymru ynghyd yn ei waith, a daw’r symbiosis honno’n rhan o brofiad pawb sy’n darllen y gyfrol.

Gan mai plethwaith ydym oll, fel unigolion ac fel cymdeithas, o lu o ddylanwadau amrywiol, a gwahanol, a gwrthgyferbyniol, gadewch inni ymwroli i ddathlu’r flwyddyn newydd hon drwy gyfranogi ym mhrofiad gweddnewidiol ein cyfieithiadau. Yng ngeiriau Yuan Mei, yr ysgolhaig o fardd Tsieinëeg o ddeunawfed ganrif yr Oes Gyffredin, gadewch inni adael i’n llên ac i’n llyfrau gyfoethogi’n bywydau am y flwyddyn sydd ar gychwyn; gadewch inni adael i’n cyfieithiadau i ddod yn rhan ohonom:

Llyfrau
Yuan Mei (1716-1798)

Pan oeddwn yn ifanc, hoff gennyf oedd darllen llyfrau,
Ac archwiliwn bob cymal â gofal manwl.
A minnau bellach yn hen, hoffaf ddarllen llyfrau o hyd,
Eithir er diddanwch, er mwyn dal yr ystyr yn fras,
Ennyd fer, ac anghofiaf a ddarllenais;
Ond daw pob peth y cipedrychais arno yn rhan ohonof.
Erys archwaeth am lyfr yn fy mron,
A’i flas yn felysach na llymaid o hen win.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s