Detholion: Cyfieithu gweithiau allweddol i’r Gymraeg

Elin Detholion
Yr Athro Elin Haf Gruffydd Jones yn trafod y ‘Detholion’.

Pan eir ati i gatalogio deunydd, gwelir dau beth. Yn gyntaf, gwelir yr amlwg – yr hyn sydd yno. Cawn amgyffrediad o ystod a chyfoeth dewis faes ein catalog. Yn ail, gwelir y cuddiedig – yr hyn nad yw yno eto. Gwelwn y bylchau rhwng yr eitemau, y meysydd catalogio gweigion, yr allweddeiriau llai niferus, a’r gwaith sydd o hyd i’w gyflawni. Gwelwn, yn yr angen hwnnw am ddeunydd, sail i un o brosiectau eraill Sefydliad Mercator, prosiect a gyllidir Gronfa Datblygiadau Strategol y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, sef ‘Detholion’.

Prosiect i ddarganfod pa weithiau allweddol o’r byd academaidd y dylid eu cyfieithu nesaf i’r Gymraeg yw ‘Detholion’. Amcan y prosiect, yn y pen draw, yw cryfhau’r adnoddau academaidd sydd ar gael i astudio ac i ymchwilio drwy gyfrwng y Gymraeg ar hyd ystod o bynciau mewn sefydliadau addysg uwch yng Nghymru. Gan hynny, dethol testunau a fydd yn ateb galw presennol neu’n cyfrannu at greu deunyddiau a fydd yn arwain at gynnydd yw nod pennaf y prosiect ar hyn o bryd. Croesewir hefyd fewnbwn i’r prosiect hwn gan academyddion nad ydynt yn darlithio drwy’r Gymraeg, gan gynnwys darlithwyr mewn prifysgolion y tu allan i Gymru, yn ogystal â chyfraniadau gan arbenigwyr eraill nad ydynt yn gyflogedig yn y sector academaidd.

Detholion
Holiadur y ‘Detholion’.

Dosbarthwyd linc at holiadur ar-lein ymysg academyddion Cymru a thu hwnt yn ystod y misoedd diwethaf, ac aed a’r neges amdano o gwmpas prifysgolion Cymru mewn cyfres o ymweliadau a darlithoedd byrion. Anogwyd pawb i gael cip ar yr holiadur, i ddewis a dethol o blith y testunau allweddol a gynigiwyd yno, ac yna i gynnig testunau ychwanegol y carent hwythau eu gweld yn cael eu trosi i’r Gymraeg. Bu i’r gweithgaredd esgor ar drafodaethau difyr ac adeiladol, ar lafar ac ar-lein, am ba ddeunyddiau sy’n angenrheidiol yn y byd academaidd Cymraeg modern.

Bwriad prosiect ‘Detholion’ yn awr fydd mynd i’r afael a’r union drafodaeth honno, ar sail tystiolaeth y sgwrsio, yr ebostio, a’r holiadur. Blaenoriaethir testunau yn ôl y 3 ffactor canlynol:

(a) defnyddioldeb, gwerth neu alw academaidd am y testun;

(b) arbenigedd ieithyddol i gyfieithu’r testun;

(c) costau cyfieithu, gan gynnwys hawlfraint.

Cloriau
Rhai o gyfieithiadau Cronfa Cyfieithiadau’r Gymraeg. Tybed pa weithiau fydd yn ymuno â hwy’n fuan o ganlyniad i brosiect y ‘Detholion’?

Anelir at gyfieithu gweithiau heb fod yn hwy nag 8,000 o eiriau o hyd, boed y rheiny’n erthyglau unigol, yn benodau cyflawn o lyfrau mwy, neu’n ddetholion penodol o gyfrolau swmpus. Dylai’r meysydd a drafodir yn y gweithiau hyn fod mor eang â phosibl, fel yr wyddor academaidd ei hun, felly ystyrir awgrymiadau o bob math sy’n ateb y criteria uchod.

Mae llawer o awgrymiadau am destunau eisoes wedi dod i law. Mae’n siŵr fod mwy ar eu ffordd hefyd, a chan hynny dyma gyfle i chi i barhau i ystyried – pa weithiau allweddol y carech chi eu gweld yn y Gymraeg? Pa weithiau theoretig dylanwadol yn eich maes chi fyddai’n dda i’w trosi? Pa ddeunydd creadigol yn eich byd chi fyddai’n cyfoethogi’r bau Gymraeg? A pha ddanteithion fyddai’n fwyaf destlus, yn eich barn chi, i’w dathlu ym mhlith y ‘Detholion’?

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s