Nid ar bob dydd Iau fydd etholiadau!

Etholiad Cyffredinol 2010 2
Map o ganlyniadau Etholiad Cyffredinol 2010.

Dros yr wythnosau diwethaf yr wyf i, fel cymaint o drigolion Cymru a holl genhedloedd y Deyrnas Unedig gyfan bid siŵr, wedi bod yn darllen erthyglau, blogiau, pyst facebook a twitter, ac eitemau amrywiol eraill am yr Etholiad Cyffredinol. Dyma’r adeg pan fyddwn yn pwyso a mesur holl ddadleuon a pholisïau y gwahanol ymgeiswyr yn ein hetholaethau unigol, yn ystyried dylanwad eu pleidiau amrywiol ar wleidyddiaeth ein cenedl, ar wleidyddiaeth San Steffan, ac ar wleidyddiaeth y byd ehangach. Dyma’r adeg pan fyddwn ni’n perfformio un o’n hawliau sylfaenol fel dinasyddion gwladwriaeth ddemocrataidd fodern – yr hawl i’n ewyllys a’n rhyddid unigol i ddewis natur atebolrwydd ein gwladwriaeth statudol.

Mewn cyfnod o’r fath, mae’n naturiol ein bod yn edrych yn ôl ar dwf yr hawl hon, y cysyniad hwn o ddinesydd fel unigolyn sofran o fewn gwladwriaeth atebol. Olrheinir cnewyllyn y syniad hwn, yn y byd modern, i’r Ymoleuedigaeth, i oes Thomas Paine a’i debyg, i flynyddoedd y Chwyldro Americanaidd a’r Chwyldro Ffrengig, ac i ddyddiad cyhoeddi un ddogfen ddylanwadol iawn, sef y Déclaration des droits de l’homme et du citoyen.

Le_Serment_du_Jeu_de_paume
Dyluniad gan Jacques-Louis David o’r “Llw Cwrt Tenis” ar adeg ffurfio Cynulliad Cenedlaethol Ffrainc yn 1789.

Cyhoeddwyd y ddogfen hon ar y 26ain o Awst, 1789, gan Gynulliad Cenedlaethol Ffrainc, yr endid gwleidyddol ifanc hwnnw a ymffurfiodd yn sgil chwyldro’r misoedd cynt. Yr oedd yn ddogfen a oedd yn ail-ddiffinio perthynas y wladwriaeth â’i dinasyddion. Ynddi mynegwyd rhai o syniadau pennaf yr Ymoleuedigaeth am unigolyddiaeth, hawliau’r unigolyn, ewyllys rydd, a chytundeb gymdeithasol. Mynegwyd ynddi weddnewidiad ar yr hen syniad o ddinasyddion fel grŵp a oedd yn atebol – yn deyrngar ac yn ufudd hyd yn oed – i’r grymoedd uwch eu pennau, boed y rheiny’n rhai economaidd, yn rhai sefydliadol, yn rhai crefyddol neu’n rhai ffiwdal. Dadleuwyd ynddi yn hytrach fod pob unigolyn wedi’i eni yn rhydd i ddewis ei dynged ei hun, ac mai amcan gwladwriaeth yw amddiffyn yr hawl hon i ryddid a llewyrch a llawenydd unigol.

Bu’r ddogfen yn batrymlun ar ryddfrydiaeth wleidyddol newydd mewn sawl man, gan gynnwys Prydain a Chymru. Traddododd Richard Price, yr athronydd ymneilltuol o Gymru, bregeth gynhyrfus yn Llundain yn Nhachwedd 1789, A Discourse on the Love of our Country,  a alwyd gan lawer yn ddigwyddiad cyntaf y Chwyldro Ffrengig ym Mhrydain. Serch hynny, gwir gymhelliant y bregeth oedd coffau digwyddiadau 1688, pan y diorseddwyd y Brenin Iago II a phan osodwyd William a Mary yn ei le. Fodd bynnag, fe’i gwreiddiwyd hi’n bwrpasol gan Price yn syniadau’r Chwyldro Americanaidd a’r Chwyldro Ffrengig am ryddid a hawliau dyn. Pan ddaeth hi’n amser i gyhoeddi’r bregeth, cynhwysodd Price gyfieithiad Saesneg o’r Déclaration des droits de l’homme et du citoyen , sef Declaration of the Rights of Man and of the Citizen yn y gyfrol, gan blethu ei syniadau ef â syniadau’r datganiad yn eglur.

(c) Llyfrgell Genedlaethol Cymru / The National Library of Wales; Supplied by The Public Catalogue Foundation
Richard Price.

Mae gennym gyfieithiad Cymraeg o’i bregeth ac o’r datganiad – Cariad at Ein Gwlad yw’r bregeth, a Datganiad ar Iawnderau Dyn a’r Dinesydd yw enw’r datganiad. Fe’u cyfieithwyd ar gais Llyfrgell Genedlaethol Cymru gan P. A. L. Jones yn 1989 i goffau daucanmlwyddiant y Chwyldro. Fel y nododd y cyfieithydd yn Rhagymadrodd y cyfieithiad, gwnaed hynny oherwydd, ‘o’r cychwyn roedd yn amlwg bod y Chwyldro o’r pwys mwyaf, nid yn unig i Ffrainc ond i’r byd cyfan, ac fe’i croesawyd yn frwd gan radicaliaid ym mhob gwlad.’ Peth hanfodol yn wir yw fod gennym ddogfen mor ddylanwadol yn ein hiaith ein hunain.

Ac felly, yng ngoleuni’r cytundeb sifig hwn a hawliwyd ar ein cyfer, gadewch inni ryngweithio ag ef heddiw, bob un ohonom yn unol â’n cydwybod bersonol, bob un fel dinesydd a chennym yr hawl i ddiffinio eu gwladwriaeth statudol, a phob un fel unigolyn a aned yn rhydd, gan mai ‘diben pob cymdeithas wleidyddol yw cadwraeth iawnderau naturiol a chynhenid dyn, sef rhyddid, eiddo, diogelwch, a’r hawl i wrthsefyll gormes.’ Canys, nid ar bob dydd Iau fydd etholiadau!

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s