I Ddwyrain fy Ieuenctid

Alaw a Charwyn yn Nhyddewi
Alaw a Charwyn yn Nhyddewi

Ychydig o wythnosau yn ôl ces i’r cyfle i fynychu I Ddwyrain fy Ieuenctid, sef perfformiad aml-gyfrwng MACCY o’u cyfieithiad, a’u Cymreigiad, o On the Road gan Jack Kerouac. Trafodwyd cychwyn y prosiect ar y blog hwn yn ystod mis Mawrth eleni.

Yn y ddrama cawsom ein tywys i fyd hybrid oedd i’w ganfod rhywle rhwng Cymru a’r UDA, a chyflwynwyd ger ein bron ystyriaethau dwys a digrif am hunaniaethau amrywiol ein bywydau modern.

Trefnwyd y gofod perfformio mewn dull dyfeisgar tu hwnt. Gosodwyd y gynulleidfa i eistedd fel pe baent ar seddi bws. Roedd pob cadair mewn rhesi byrion o dri, gydag eil fechan yn rhedeg drwy eu canol. Amgylchynwyd y seddi hyn ar dair ochr gan lenni hanner-dryloyw. Goleuwyd y rhain mewn amrywiol ffyrdd yn ystod y perfformiad i gyfleu nos a dydd, dinas a dôl, a dedwyddwch a thristwch mwll. O’n blaenau gosodwyd sgrin fawr, ac ar y sgrin honno tafluniwyd fideo o daith fawreddog MACCY o gwmpas Cymru gyfan, pan fu iddynt ddilyn ôl traed Kerouac ar dir na throediodd ef mohono fyth.

Salt Lake City
Cartrefoliad MACCY o Salt Lake City

Roedd y ffilm o’r daith, yn ei symud di-baid, yng nghyflymdra byrlymus mudiant y fan, ac ym mywiogrwydd y pedwar teithiwr, yn asio’n berffaith ag arddull y nofel wreiddiol. Yr un oedd rhyferthwy’r daith â rhyferthwy’r teipio ar deipiadur Kerouac gynt, a’r un oedd y cyffro ym mronnau’r gynulleidfa wrth ymwneud â’r naill waith fel y llall.

Cartrefolwyd y daith gan y dirwedd a’r trefi cyfarwydd ar y sgrin. Cartrefolwyd yr iaith ei hun gan gyfieithiadau a darlleniadau unigryw’r pedwar perfformiwr. Aeth pob un o’r pedwar, Alaw, Carwyn, Gwion a Lucy, ati i gyfieithu’r darnau y byddent hwy’n eu datgan o’r nofel yn y perfformiad yn annibynnol. Aethant ati i geisio dal naws a nodweddion eu tafodieithoedd yn eu cyfieithiadau, gan drosi iaith lafar yr awdur yn gyfan-gwbl i amrywiol beuoedd y Gymraeg. Roedd eu lleisiau’n gymaint o fap o Gymru â’r daith ar y sgrin, gyda seiniau o’r Gogledd i’r De, ac o’r Dwyrain i’r Gorllewin, oll yn atsain yn ein clustiau wrth i’r ffordd ymestyn yn un rhibin hir o’n blaenau.

Lucy dan Ymbarel
Lucy’n mochel dan ymbarél.

Cawsom wledd, felly – un llythrennol, o gofio’r bwyd a ddosbarthwyd gan y pedwar actor yn ystod y perfformiad, a hefyd un ddeallusol. Cawsom gip ar Gymru drwy brism awdur o’r Unol Daleithiau, a chawsom gip ar Kerouac drwy ysbienddrych unigryw Gymreig. A chawsom hefyd ddoethineb, yn y daith a oedd yn para byth.

Dadl fawr Kerouac oedd mai’r weithred decaf a mwyaf urddasol y gallai unrhyw un ei chyflawni oedd parhau i symud yn dragywydd, ac mai’r daith sy’n bwysig bob tro, nid ei chyrchfan. Dyna hefyd oedd neges rymusaf perfformiad MACCY, i mi. Yn y mapio diriaethol a thafodieithol a wnaed o Gymru, dangoswyd mai symudliw yw’r naill gysyniad fel y llall. Nid oes na’r un Gymru unffurf, na’r un Gymreictod benodedig, ond yn hytrach mae can-mil o Gymruoedd a Chymreictodau sydd oll yn newid yn barhaus. Cael y cyfle i weld y newidiadau a’r amrywiadau hyn, a chael pharhau i deithio wedyn i gael gweld mwy ohonynt fyth, yw un o anrhydeddau pennaf y byd –

‘Sal, we gotta go and never stop going ’till we get there.

Where we going, man?

I don’t know but we gotta go.’

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s