Cyfieithu’r Wyneb – Ffotograffau Philip Clarke

Lluniau amrywiol
Amrywiol bortreadau o’r arddangosfa ‘North Pembrokeshire Faces’ gan Philip Clarke.

Pwy yw e? Y gŵr barfog hwnnw â’i lygaid yn disgleirio? Neu nhw, y ddwy efeilles, sy’n edrych mor synfyfyriol arnom drwy lens y camera? Pwy yw’r dyn ‘na sy’n bonllef chwerthin yn ddedwydd ger ein bron? Neu’r henwr â’i wên sy’n dweud cyfrolau? Pwy ydyn nhw oll? A beth yw eu hanes?

Beth a barodd i’r dyn barfog droi o’i gwmpas mor sydyn a phwrpasol? Pa brofiadau a ddaeth i ran y ddwy efeilles wrth iddynt fyw bywydau mor debyg, ac eto mor wahanol, i’w gilydd? Pa dynnu coes bachog a wnaeth i’r gwrbonheddig llawen bwffian? A pha straeon sydd gan yr henwr i’w hadrodd wrthym? Pwy, yn wir, yw’r bobl hyn?

Mae ganddynt enwau, wrth gwrs. Mae ganddynt eu hanesion hefyd. Maent oll yn bobl o gig a gwaed, yn unigolion ac yn unigryw. Ond ni chawn wybod y nesaf peth i ddim amdanynt – nid oddi wrth Philip Clarke, perthynas a chyfaill imi, a’r ffotograffydd a dynnodd yr holl luniau yma, beth bynnag. Tra’n siarad yn yr agoriad i’w arddangosfa newydd o bortreadau, ‘North Pembrokeshire Faces’, yn Llyfrgell Abergwaun ar ddydd Sadwrn diwethaf, dywedodd Philip nad dadrithio’r dirgelwch hwn mo’i amcan yn ei waith, ond yn hytrach ei ystyried a’i ddathlu. Meddai:

Pip ei hun 2
Philip Clarke yn agoriad ‘North Pembrokeshire Faces’, Llyfrgell Abergwaun.

“Who are they? What do they do? … I am not breaking the spell by giving any clues. Each photograph manages to offer up one or more emotion which we try to discern. Whether through photographs or face-to-face contact, we are constantly in the business of reading faces and evaluating emotion – indeed, in the past our very survival has depended on the acuteness of this skill.”

Mae pob delwedd yn greadigaeth newydd, yn gyfieithiad o realiti’r gwrthrych. Mae’n gyflawn ynddi hi ei hun, yn ddadlennol, yn emosiynol, ac yn gyfathrebol. Gall gymell ymateb ar ei phen ei hun, ymateb sydd wedi’i lwyr ddatod oddi wrth unrhyw gyd-destun cychwynnol. Megis y soniodd Roland Barthes am yr elfennau sy’n sgwrsio â’i gilydd mewn lluniau ffasiwn – y wisg, y gwisgwr, y ddelwedd o’r gwisgiad unigol, a’r sawl sy’n gweld y ddelwedd gyflawn – felly hefyd y sonia Philip am ei waith. Daw’r ddelwedd yn gam mewn sgwrs semiotig – o brofiad unigryw’r gwrthrych gwreiddiol, drwy brofiad cyffredinol y ddelwedd ei hun, at brofiad unigryw’r gwyliwr amgen.

Deulun 2
Y ddelwedd a’r gwrthrych.

Ystyrier, er enghraifft, y ddelwedd hon o wrthrych un o’r lluniau yn eistedd ar bwys y portread ohono. Am eiliad, rhewir amser, a daw’r llun a’r gwrthrych yn un unwaith eto. Ond, fel y gwyddom, daw’r awr yn ddigon buan pan fydd y gwrthrych yn newid ei osgo, yn symud, yn gadael, ac yn mynd ymlaen â’i fywyd, tra bydd y ddelwedd, ar y llaw arall, yn aros, ac yn dod yn fan cychwyn i ystyriaethau personol pobl eraill am gyfrinachau’r fuchedd hon. Dengys y ddelwedd yr wyneb ddynol, oesol, inni. Mynega un ennyd o’r profiad dynol cyffredin hwnnw sy’n perthyn i ni gyd. Ni, wylwyr, unigolion oll, fydd yn dehongli’r ennyd honno, bob un ohonom yn unol â’n profiadau a’n dealltwriaethau unigryw ein hunain. Gyda phob dehongliad ar gelfyddyd fe’i deellir am y tro cyntaf, ac fe’i cyfieithir o’r newydd drachefn.

Dywedir gan rai mai ffotograffiaeth yw’r unig iaith gyffredin yn y byd. Ond, os yw’n wir ein bod yn ail-ddehongli pob arwydd semiotig a welwn, boed yr arwydd hwnnw’n rhan o iaith yn yr ystyr traddodiadol o’r gair, neu’n waith gweledol, neu’n unrhyw beth arall drachefn, yna gellir dadlau’n deg mai’r unig iaith, neu’r unig wyddor, sy’n ein huno, yw’r wyddor hybrid honno sydd wrth wraidd y weithred o gyfieithu. Cyfieithu profiadau, a chyfieithu wynebau.

Dyma eich gwahodd oll yn wresog felly i ymweld ag arddangosfa ‘North Pembrokeshire Faces’ yn Llyfrgell Abergwaun dros yr wythnosau nesaf. Tybed pa bethau fyddwch chi’n eu gweld yn celu yn llygaid mud ei muriau?

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s