Gemau Ewro: Cyfieithiadau Diwylliannol

Settlers
Gêm ddramatig o ‘Die Siedler von Catan’.

Trioleg Cyfieithu Gemau Bwrdd: 2

Oes gynnoch chi garreg am y fricsen ‘ma? Dwi am droi fy nhref i’n ddinas, welwch chi. Ddylwn i fod wedi adeiladu ffordd i’r chwareli cerrig erbyn hyn, dwi’n gwybod, ond fedrwn i ddim, gan fod yn rhaid i fi agor lôn i’r porthladd er mwyn gallu gwerthu’r holl wlân ma’ dwi’n ei gael ar bob tro! Daria’r roliadau 9 di-ben-draw ‘ma – gormod o ddefaid!!

Mae’n siŵr fod yr ebychiad uchod yn un cyfarwydd iawn i unrhyw un sydd wedi chwarae’r gêm Die Siedler von Catan, gan Klaus Teuber, neu The Settlers of Catan, i roi iddi ei henw yn y farchnad Saesneg. Gêm fwrdd ydyw sy’n galw ar i’r chwaraewyr ganfod a chyfnewid deunyddiau crai fel gwlân, briciau, ŷd a cherrig er mwyn adeiladu trefi, dinasoedd a ffyrdd, gyda’r amcan o ymledu eu gwareiddiad ar draws ynys Catan gan ennill pwyntiau buddugoliaeth yn y broses. Mae’n gêm sydd wedi dod yn hynod o boblogaidd ar draws y byd ers ei chyhoeddi gyntaf yn 1995. Hi hefyd yw un o’r enghreifftiau amlycaf yn y byd Eingl-Americanaidd o’r math ar gemau bwrdd a elwir yn ‘Gemau Ewro’.

Datblygodd Gemau Ewro yn ystod ail hanner yr ugeinfed ganrif yn yr Almaen yn bennaf, gwlad a chanddi draddodiad o osod bri ar gemau a chwarae fel dulliau ar ryngweithiad cymdeithasol, a gwlad a chanddi hanes hir yn y diwydiant cynhyrchu teganau. Gwlad ydoedd hefyd oedd yn dal i ddygymod ag effeithiau treisgar a gormesol hanner cyntaf y ganrif honno. Fel yn achos pob math ar gynnyrch creadigol diwylliant penodol mae nodweddion gwleidyddiaeth, cymdeithaseg, a hanes y wlad i’w gweld yn ei gemau bwrdd. Mae’r Gemau Ewro’n gyfieithiadau diwylliannol yn ogystal â bod yn eitemau lwdolegol.

Nodweddir Gemau Ewro, at ei gilydd, gan nifer o agweddau cyffredin. Dyma rai o’r rhai amlycaf:

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
‘Meeples’ amryliw o’r gêm osod teiliau ‘Carcassonne’.

Yn gyffredinol, blaenoriaethir ynddynt fecanwaith y gêm uwchlaw thema. Ystyrier, er enghraifft, Ra a Razzia!, dwy o gemau y spieleautor, neu’r ‘awdur gemau’, Reiner Knizia. Yn y naill, portreadir yr Hen Aifft yn oes y Ffaro, tra yn y llall cawn ein hebrwng i fyd cuddiedig y Maffia. Er gwaetha’r gwahaniaeth mawr mewn thema a chyfnod hanesyddol, yr un yw’r ddwy gêm, fwy neu lai, o ran mecanwaith bidio a chasglu setiau. Mewn gemau Eingl-Americanaidd, cyfrwng i’r thema yw’r fecanwaith: mewn Gemau Ewro, alegori i’r fecanwaith yw’r thema.

Mae siawns hefyd yn chware rôl wahanol iawn mewn Gemau Ewro o’u cymharu â gemau’r traddodiad Eingl-Americanaidd. Yn y traddodiad hwnnw, yn enwedig yn y genre gemau rhyfel a ddatblygwyd yn ystod yr ail hanner y ganrif ddiwethaf, ynghyd â’r gemau antur a ffantasi a gododd yn eu gwaddol, gwireddir canlyniad gweithredoedd y chwaraewr gan siawns.

Mewn gornest Risk, er enghraifft, gall chwaraewr benderfynu ymosod ar gatrawd o filwyr mewn ardal benodol, ond y dis fydd yn ateb os y daw llwyddiant i’w gyrch. Felly hefyd yn y gêm antur ddiweddar Dead of Winter – cewch ddewis teithio o fan i fan, ond dim ond gyda roliad y dis y cewch wybod os y cawsoch eich brathu gan zombie barus ar eich siwrnai.

Nid felly mewn Gemau Ewro. Er enghraifft, yn Die Burgen von Burgund, neu The Castles of Burgundy, un o gemau Stefan Feld, rolir y dis ar ddechrau pob cymal chwarae yn hytrach nag ar eu diwedd. Gelwir ar i’r chwaraewyr ddefnyddio’r hyn a arwyddir gan y dis yn greadigol yn eu dewisiadau canlynol. Mae’r un peth yn wir yn Die Siedler von Catan – y dis fydd yn penderfynu pa gynnyrch a gynhyrchir ar ddechrau pob tro. Swyddogaeth y chwaraewyr fydd dewis sut i ddehongli’r cynnyrch hwnnw i’r gorau o’u gallu.

Mae’r cysyniad o gystadleuaeth hefyd yn sylfaenol wahanol mewn Gemau Ewro. Yn groes i gemau rhyfel neu lawer o gemau ffantasi y traddodiad Eingl-Americanaidd (megis Dungeons and Dragons, dyweder), yn anfynych iawn y ceir gwrthdaro uniongyrchol rhwng chwaraewyr. Nid dinistrio’r gwrthwynebydd (na’i luoedd na’i adnoddau) mo’r amcan i’r chwaraewr, ond yn hytrach, mynd ati i gystadlu â nhw o fewn ffiniau cyfyngedig y gêm er mwyn hawlio safle’r ceffyl blaen ar ei diwedd.

Eurogames
‘Eurogames’, gan Stewart Woods. Un o’r cyfrolau gorau ar hanes a thwf y Gemau Ewro.

Nid oes rhaid herio neb yn uniongyrchol er mwyn ennill gêm o Carcassonne er enghraifft, yn enwedig mewn gemau sy’n cynnwys tri neu fwy o chwaraewyr. Gall yr ymgeisydd unigol sicrhau buddugoliaeth drwy ganolbwyntio ar wireddu ei amcanion personol drwy osod ei farchogion, ei fynachod, ei ffermwyr a’i ladron-pen-ffordd yn grefftus ar y llain chwarae. Bod yn fwyaf llwyddiannus yw’r nod ac nid gwanhau’r gystadleuaeth. Mae nifer o sylwebwyr wedi cynnig y gellir ystyried gemau sy’n cynnwys amodau buddugoliaeth o’r fath fel adlewyrchiad o’r ymbellhau pwrpasol a ddigwyddodd yn yr Almaen oddi wrth ddelweddaeth a mecanwaith rhyfel yn ystod y degawdau wedi’r Ail Ryfel Byd. Yn yr un modd, gellir edrych ar ddiddordeb y byd Eingl-Americanaidd mewn gemau rhyfel yn yr un cyfnod fel ymateb tra gwahanol i’r un gyflafan hanesyddol.

Yn dilyn llwyddiant Die Siedler von Catan yn fyd eang mae nifer o’r Gemau Ewro wedi cael eu cyfieithu i amrywiol ieithoedd, gan gynnwys y Saesneg, ac mae’r genre wedi dod yn rhan annatod o’r diwylliant gemau bwrdd ehangach. Mae’n ddiddorol ystyried, felly, wrth inni geisio adeiladu maes braf ar gyfer ein gwartheg yn Agricola, neu wrth inni gyfnewid dwy ffeuen las am un goch fwy gwerthfawr yn Bohnanza, neu hyd yn oed wrth inni gwblhau ein rheilffyrdd mawreddog rhyng-gyfandirol yn Zug um Zug, ein bod yn barhaus yn rhyngweithio â chyfieithiadau. Cyfieithiadau ydynt sydd wedi codi o fyd tra gwahanol i gemau strategaeth rhyfel, ffantasi, a chasglu cardiau y byd Eingl-Americanaidd o’n cwmpas. Cyfieithiadau diwylliannol ydynt: y Gemau Ewro.

Advertisements

One thought on “Gemau Ewro: Cyfieithiadau Diwylliannol

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s