Ceiliogod y Cyfieithiadau!

11823954_10100337854399508_2070699554_n
Yr Athro Dafydd Johnston yn cyflwyno ‘Cynghorion Priodor o Garedigion i Ddeiliaid ei Dyddynod’.

Bob dydd Iau bydd cyfieithiadau, a dydd Iau diwethaf oedd dydd y cyfieithiadau ym mhabell Prifysgol Aberystwyth ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol ym Meifod. Yno y cynhaliwyd Talwrn y Trosiadau, sef ein dathliad o’r cyfoeth o gyfieithiadau amrywiol sy’n bodoli yn y Gymraeg.

Daeth pum areithiwr dewr i gystadlu yn y Talwrn – Yr Athro Dafydd Johnston a Dr. Marion Löffler o Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, Dr. Roger Owen o Adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu, Prifysgol Aberystwyth, a’r Athro Elin Haf Gruffydd Jones a Ned Thomas o Sefydliad Mercator.

Cawsom wledd o drafodaethau difyr gan y pum ymgeisydd.

Dysgom gan Dafydd Johnston am Cynghorion Priodor o Garedigion i Ddeiliaid ei Dyddynod, sef cyfieithiad William Owen Pughe o A Cardiganshire Landlord’s Advice to his Tenants, llawlyfr Thomas Johnes o Hafod Uchdryd i’w denantiaid. Dysgom am sut yr aeth William Owen Pughe ati, wrth drosi’r gyfrol honno, i fathu termau technegol o’r newydd yn y Gymraeg, termau sydd bellach yn rhan o’n geirfa feunyddiol, gan gynnwys gair mor gyfarwydd ag ‘amaethyddiaeth’ ei hun, hyd yn oed. Gwelsom sut y gall cyfieithu ehangu peuoedd y Gymraeg a sicrhau lle i dechnoleg a thechnegau newydd ym mywyd yr iaith.

11845952_10100337854364578_1926352638_n
Dr. Roger Owen yn trafod ‘Y Bacchai’.

Trafododd Elin Haf Gruffydd Jones y Datganiad Byd-Eang o Hawliau Ieithyddol, gan gyd-destunio’r weithred o gyfieithu’r ddogfen â dadl waelodol y ddogfen ei hun. Pwysleisiodd natur gydweithredol llunio’r ddogfen, a natur gydweithredol ei chyfieithu hefyd. Dangosodd allu cyfieithu i bontio rhwng cymunedau o bob iaith, a gwelsom sut y gall y pontydd rheiny atgyfnerthu pob cymuned a phob iaith, gan fod cyfieithu’n gydamserol yn weithred gadwriaethol  ac yn un sy’n torri tir newydd yn dragywydd.

Aeth Marion Löffler â ni i fyd Pipi Hosan-Hir, yr eneth ddireidus honno o Sweden sydd wedi diddanu miloedd o blant mewn cymaint o ieithoedd ar draws y byd gyda’i hanesion difyr. Pwysleisiodd Marion bwysigrwydd cyfieithu llên plant, gan ddadlau bod cyfieithiadau’n ehangu profiadau’r ifanc, ac yn caniatáu iddynt weld y byd yn ei blethwaith amryliw a bywiol. Dadleuodd hefyd fod llenyddiaeth wedi’i chyfieithu’n rhoi drych amgen inni ar ein byd ein hunain, ac ar bynciau gwleidyddol a diwylliannol llosg ein hoes. Dangosodd pa mor bwysig yw hi i ni fedru gweld y byd mewn amrywiol ffyrdd, a thrwy amrywiol brismau diwylliannol.

Tywysodd Roger Owen y gynulleidfa ar daith o’n hoes ni i’r byd Groegaidd Clasurol yn ei drafodaeth rymus o gyfieithiad Gareth Miles o’r ddrama fawr honno gan Ewripedes, Y Bacchai. Yn ei gyflwyniad pwysleisiodd y gwahaniaeth cysyniadol rhwng y dramatig â’r theatrig, rhwng yr ysgrifenedig â’r hyn a berfformir, a dangosodd sut y mae cyfieithiad o ddrama yn ein caniatáu ni i brofi o’r ddwy wedd honno yn ein bydoedd personol. Gallwn brofi brawdoliaeth ar draws y milenia drwy’r cyfoeth diwylliannol a ddaw i’n rhan drwy gyfieithu, a thrwy ddarllen, gweld, a chlywed cyfieithiadau.

11830320_10100337854304698_1252455753_n
Dr. Marion Löffler yn derbyn tlws y Talwrn – Ceiliog y Cyfieithiadau!

Amlinellodd Ned Thomas hanes cyfieithu Y Maniffesto Comiwnyddol i’r Gymraeg. Dangosodd bwysigrwydd cyfieithu, a phwysigrwydd parhau i gyfieithu o’r newydd drachefn, wrth drafod yr amrywiol fersiynau sydd ar gael o’r gwaith. Eglurodd sut y mae pob cyfieithiad newydd yn ddehongliad o’r testun gwreiddiol ac o’r cyfieithiadau a wnaed gynt, o ran terminoleg, arddull, syniadaeth a ffurf. Wrth gyfeirio at y fersiwn gyntaf a gyhoeddwyd ar bapur yn 1948, ac wrth olrhain datblygiad cyhoeddiadau diweddarach o’r gwaith hyd at e-argraffiad y Coleg Cymraeg Cenedlaethol yn 2014, dangosodd sut y mae cyfieithiadau wedi bod, a sut y byddant yn parhau i fod, yn rhan annatod o ffyniant a thwf deallusol ein cenedl.

Mor anodd oedd hi i i’r gynulleidfa i ddewis dim ond un ffefryn o blith y pum cyflwyniad rhagorol yma. Ond, fel ym mhob cystadleuaeth, daeth un ceiliog dewr yn ben. Marion Löffler, a’i chyflwyniad gwych am Pipi Hosan-Hir, a enillodd y bleidlais. Hi, felly, yw Ceiliog y Cyfieithiadau, a buddugwr Talwrn y Trosiadau am eleni! Llongyfarchiadau mawr iawn iddi, ac yn wir llongyfarchiadau a diolch i bob un o’r areithwyr am gystadleuaeth gyffrous, addysgol, a difyr tu hwnt.

Un o wobrau Talwrn y Trosiadau (ynghyd â’r tlws arbennig hwnnw sydd i’w weld yn y llun o Geiliog y Cyfieithiadau ei hun!) oedd y byddai’r enillydd yn sicrhau blogiad cyfan i’r cyfieithiad buddugol ar y blog wythnosol hwn. Gan hynny dyma gyhoeddi mai Pipi Hosan-Hir fydd testun y blog yr wythnos nesaf. Dewch yn ôl ymhen wythnos felly i ddysgu mwy am hanesion Pipi a’i byd amryliw yn y Gymraeg!

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s