Trosi’r Bertsolari

Torf
Y Stadiwm, gyda’r 8 Bertso yn eistedd ar y llwyfan pell…

Ym mis Rhagfyr 2013 es i a chriw o gyfeillion a chydweithwyr imi i Wlad y Basg i fynychu gŵyl arbennig iawn, sef y Bertsolari Txapelketa Nagusia, neu Bencampwriaeth Genedlaethol y Bertsos. Yno, mewn stadiwm yn Barakaldo a oedd yn dal 14,000 o siaradwyr Euskara o bob oedran, aeth 8 o Fertsos mwyaf dawnus y wlad benben â’i gilydd am ddiwrnod cyfan o gystadlu a chyfansoddi, ac o ganu a diddanu brwd.

Mae crefft y Bertso yn un rhyfeddol iawn. Disgwylir iddynt i farddoni ar y pryd, gwta eiliadau yn unig wedi iddynt dderbyn testun eu cerdd gan y meuryn, neu wedi i gystadleuydd arall eu herio ar fydr ac odl. Weithiau, bydd yn rhaid i ddau Fertso sgwrsio â’i gilydd, linell am linell, neu bennill am bennill, gan berfformio dadleuon rhwng mamau â’i merched, tadau â’i meibion, neu wŷr â’i gwragedd, yn ffraeth ac yn fywiog o lafar. Ar bob achlysur, atebant ei gilydd ar gân yn gynt nag y medrai’r rhan fwyaf ohonom ni ymgomio’n benrydd. Cyfansoddant wrth adrodd, wrth ganu, gan wau llinynnau cerdd ynghyd ar amrantiad, fel rhyw gyfriniaeth gain.

Gruff a Huw
Gruffudd Owen a fi’n mwynhau’r cystadlu trwy’n clustfonau cyfieithu.

Gwnant hyn oll ar lwyfan mawr mewn stadiwm mwy, pair a chanddo naws debycach i gêm bêl-droed na thalwrn y beirdd, yn Fecsican Waves ac yn ddathlu i gyd. Gwnant hyn, a chwaraeant â’r dorf, gan eu cynhyrfu, eu cyffroi, eu distewi a’u difrifoli, gan wybod bod pob un o’r 14,000 ohonynt yn gwrando’n astud, astud ar eu geiriau dethol. Mae’r perfformiad, a’r rhyngweithiad â’r gynulleidfa, yn rhan annatod o farddoniaeth y Bertso da. Megis y berthynas rhwng y Cymry â’u beirdd, gweithreda’r Bertsos fel lleisiau i hunaniaeth genedlaethol Gwlad y Basg.

A ninnau’n westeion rhyngwladol, cawsom groeso arbennig gan drefnwyr yr ŵyl. Cawsom seddi gwych yng nghanol y cyffro, a chawsom glustffonau cyfieithu ar y pryd a oedd yn ein galluogi i ddilyn yr holl gerddi a’r cystadlu drwy gyfrwng y Saesneg. Roedd camp y cyfieithwyr, o fedru trosi’r cyfansoddiadau ar y pryd mewn modd mor ystyrlon a deniadol, bron iawn mor ryfeddol â champ y Bertsos ei hunain. Daethom oll yn rhan o’r gynulleidfa yn eu trosi, a chawsom agor cil y drws ar y digwyddiad ysgytwol yma – ar y sylwebaeth gymdeithasol, y canu serch, yr hiwmor, y chwarae ar eiriau, y dychan crafog, y gyfeiriadaeth leol, a’r feirniadaeth wleidyddol lem. Cyfoethogwyd ein byd drwy gyfieithiadau sydyn y lleisiau bychain yn ein clustiau.

Amets
Amets Arzallus, y Bertso buddugol, yn canu cân o ddiolch ar ddiwedd y gystadleuaeth.

Wrth imi wrando, cyfieithiais innau hefyd. Gwnes nodiadau sydyn ar lawer o’r cerddi, gan ddefnyddio’r Saesneg yn fy nghlust fel iaith bont rhwng yr Euskara ar y llwyfan â’r Gymraeg yn fy nghalon. Des ar draws y nodiadau hynny eildro wrth imi dacluso fy swyddfa dros y Nadolig diwethaf. Gobeithio’n wir, pan y caf i gyfle i olygu’r nodiadau iawn, y bydd lleisiau Bertsos y Bertsolari Txapelketa Nagusia 2013 yn canu yn y Gymraeg yn fuan, efallai’n wir ar dudalennau blog cyfieithiadau reit gyfarwydd ichi gyd …

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s