Y Saith Samurai a’r Magnificent Seven

Trioleg Cyfieithu Ffilmiau: 1

Delwedd 1
Akira Kurosawa yn ffilmio’r Saith Samurai.

Mae’r Saith Samurai (七人の侍), y ffilm antur hanesyddol gan Akira Kurosawa a ryddhawyd yn 1954, yn un o glasuron y sinema. Ynddi, adroddir hanes saith Ronin, sef samurai heb feistri, wrth iddynt ymwroli i amddiffyn pentref o ffermwyr reis tlawd rhag ymosodiadau criw o wylliaid creulon. Cawn ddarlun grymus o ddycnwch cymeriad cymuned gyfan yn erbyn anobaith cynni enbyd, a phortread ymholgar a theimladwy o fethiannau hierarchaeth cymdeithas ffiwdal Siapan yn ystod blynyddoedd ei rhyfeloedd cartref.

Yn ogystal, dyneiddir y samurai eu hunain. Gwelwn eu bod yn gymeriadau pragmatig, yn strategwyr sy’n cynllunio’n fanwl ar gyfer brwydr, yn unigolion sy’n ymwybodol o werth undod cydweithredol uwchlaw unigolyddiaeth gorawenus, ac yn filwyr sy’n gwybod pryd i ymladd a phryd i beidio. Amlygir eu bod yn gymeriadau trasig hefyd, gan eu bod yn filwyr tan gamp heb fyddin i’w harwain, a chan eu bod yn gaeth i’w dosbarth cymdeithasol heb waddol economaidd na sefydlogrwydd diwylliannol i’w cynnal.

Roedd y fath bortread yn radicalaidd yn Siapan yr 1950au, yn dra gwahanol i’r ddelwedd o’r samurai ymladdgar, anorchfygol a ddangoswyd yn helaeth ar sgriniau Siapan yn ystod yr Ail Ryfel Byd fel arf propaganda. Delweddir y samurai gan Kurosawa yn y modd hwn er mwyn beirniadu’r defnydd a wnaed ohonynt mewn propaganda diweddar ac mewn gwleidyddiaeth hanesyddol fel arwyddion o awdurdod a gormes.

Bu’r ffilm mor boblogaidd nes y’i cartrefolwyd ar gyfer cynulleidfa Americanaidd yn yr addasiad enwog, The Magnificent Seven, gan y cyfarwyddwr John Sturges. Rhyddhawyd hon yn 1960, gwta chwe mlynedd wedi cyhoeddi’r gwreiddiol am y tro cyntaf.

Delwedd 3
Llun o Samurai hanesyddol.

Cadwyd llawer o’r stori wreiddiol, ond newidiwyd llawer hefyd wrth gartrefoli’r testun ffynhonnell. Newidiwyd y lleoliad, o’r Siapan ffiwdal i’r ystrydeb o’r Hen Orllewin Americanaidd na fodolodd erioed ac eithrio ar rith y sgrin fawr. Newidiwyd y pentrefwyr tlawd i ffermwyr ym Mecsico, rhoddwyd i’r herwyr dienw arweinydd – y Calvera dieflig – i fod yn brif ddihiryn i’r arwyr, a gweddnewidiwyd y samurai yn saith cowboi carismataidd.

Portreadir hwynt yn y ffilm fel cymeriadau’n llawn o hyder a hyfdra’r cowboi archetypaidd. Dônt ynghyd, nid o angen na than orfodaeth ansicrwydd eu statws cymdeithasol, ond o ddewis, ar egwyddor, ac ar sail eu dyheadau personol amrywiol. Yn wahanol i’r samurai, ni chynlluniant yn fanwl ar gyfer y frwydr yn erbyn y gwylliaid, gan ddod i adnabod pob modfedd o dirwedd a phensaernïaeth y pentref amddiffynnol. Yn hytrach, hyfforddant y pentrefwyr i saethu, ac yna, gyda dyfodiad y ffrae, ânt i’r gâd gydag arddeliad, gan ddibynnu’n llwyr ar eu talentau arwrol gyda’u harfau i ennill y dydd. Ymddengys nad oedd Hollywood eto’n llwyr barod i gartrefoli dychan Kurosawa o eiconograffiaeth yr arwr ystrydebol.

Mae’r gwahaniaeth rhwng y samurai a’r cowbois i’w weld ar ei amlycaf yn hynt y frwydr olaf. Yn y Saith Samurai, daw unig wir fethiant yr ymgyrch i amddiffyn y pentref pan feiddia Kikuchiyo, yr hanner-samurai, hanner-amaethwr hwnnw sy’n pontio llawer o drafodaethau diwylliannol y ffilm, adael ei wylfa i fynd i hela am y gwylliaid ar ei ben ei hun. Collfernir ef am hyn gan Kambei, arweinydd y saith, gan i’w ddiffyg disgyblaeth ganiatáu i rai o’r gwylliaid i ymosod ar y pentref a lladd nifer o’i drigolion. Methiant y saith, felly, ac yn benodol, methiant un o’r saith, a sicrha fethiant i’r lliaws.

Delwedd 2
Patrymlun o’r Cowboi Americanaidd.

Yn The Magnificent Seven, bradychir y cowbois gan y pentrefwyr tra’u bod ymaith yn hela am wersyll y gwylliaid. Cytuna’r trigolion i dderbyn awdurdod Calvera drostynt, gan ildio’u cynnyrch iddo, a chan ildio’r frwydr yn ei erbyn yn ddisymwth. Penderfyniad y saith cowboi i orffen yr hyn a ddechreuwyd ganddynt, ac i achub yr amaethwyr rhag eu diffyg dycnwch, a dry’r frwydr yn yr achos hwn. Methiant torf sydd i’w weld yma, torf a estronolwyd o ran hynny, ger bron dyfalbarhad archetypau o wroldeb unigolyddol Americanaidd.

Dyma ddwy ffilm unigryw, dwy weithred gelfyddydol, a berthyn yn glos i ddyheadau a rhagdybiaethau eu hieithoedd a’u diwylliannau targed. Drwy eu cymharu, gwelwn ymdriniaethau gwahanol iawn o ddelfrydau arwrol dwy wlad oedd mewn cyfnodau gwrthgyferbyniol iawn yn eu hanes.

Yr oedd Siapan yn dygymod â gwaddol gormes ei chyfnod Ymerodraethol, a dioddefaint erchyll yr Ail Ryfel Byd, tra’r oedd yr Unol Daleithiau ar gychwyn un o’u chyfnodau economaidd mwyaf llewyrchus, ac yn brysur ehangu ei dylanwad milwrol ar draws y byd.

Ond, mae’n bwysig cofio, tra’r oedd y samurai yn ceisio canfod eu lle mewn byd cyfnewidiol, a thra’r oedd y cowbois yn datgan eu hawdurdod dros y peuoedd oedd o’u cwmpas, fod y naill garfan fel y llall yn gytûn ar un peth – mai’r amaethwyr, y rhai sy’n trin y tir mewn heddwch, yn unig sy’n ennill yn y pen draw.

Advertisements

Trioleg Newydd!

Tri
Tri yw’r rhif hudol, medden nhw…

Annwyl gyfeillion,

Y llynedd, cyhoeddais drioleg ar y berthynas rhwng cyfieithu ag un o’m hoff bynciau, sef gemau bwrdd. Trafodwyd Lwdoleg Scrabl y Gymraeg, cyflwynwyd Gemau Ewro fel cyfieithiadau diwylliannol, ac aethpwyd ati i ystyried pam ein bod ni’n chwarae gemau yn y lle cyntaf yn Monopoly a Mancala.

Eleni, dwi’n hapus i gyhoeddi bod trioleg thematig newydd ar y ffordd, ar berthynas cyfieithu ag un arall o’m hoff bynciau!

Cyhoeddir blogiad cyntaf y drioleg yr wythnos nesaf.

Fel ag o’r blaen, bydd rhaid ichi ddisgwyl tan y blog cyntaf i weld beth fydd y thema am eleni, ond fel tamaid i aros pryd cyn hynny, dyma gliw bach ichi – cofiwch taw’r amaethwyr yn unig sy’n ennill, yn y pen draw. 🙂

Dewch yn ôl ddydd Iau nesaf felly am y cyntaf o drioleg diweddaraf ‘Bob dydd Iau bydd #cyfieithiadau!’

Ai bod, ai peidio â bod?

Eleni eto, yr wyf i – wedi’i f’ysbrydoli gan fy ngwaith ar gyfieithiadau gyda’r Ganolfan a chynt gyda Mercator – ac Adam Wilson, y gwneuthurwr ffilmiau o Brifysgol Aberystwyth, yn ein gwedd newydd fel y cwmni ffilmiau Ffilmiau Mr Siarc, wedi dewis dathlu pen-blwydd Shakespeare drwy gynhyrchu ffilm amlieithog o’i waith.

Y llynedd ‘Soned 30’ aeth â’n bryd, gyda pherfformiad gan gast amlieithog ar draws sawl cyfandir. Eleni, ‘Ai bod, ai peidio â bod’, araith enwog Hamlet, tywysog Denmarc, sydd wedi denu ein sylw.

Gwelsom yn yr ymson hon gyfle i ddeall mwy am dryblith Hamlet ei hun. Er mai ymson unigolyn ydyw yn y ddrama wreiddiol, mae ynddi nifer o leisiau gwahanol, sydd oll yn mynegi safbwyntiau penodol yn y ddadl sy’n corddi ym meddwl y prif gymeriad. Drwy roi cymeriad i bob un o’r dadleuon hyn, gwelwn ddyfnder a chymhlethdod y Daniad ei hun, a chawn bortread byw o’r cyflwr dynol, amlochrog, amlddiwylliannol, ac amlieithog, a berthyn iddo.

Yn ymuno â ni ar ein prosiect eleni mae tri actor rhyngwladol ifanc a chanddynt gysylltiadau cryfion ag Aberystwyth.

Graddiodd Adrian Jezierski, sy’n wreiddiol o Wlad Pwyl, o’r Adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu (TFTS) ym Mhrifysgol Aber yn 2015. Y mae wedi astudio gyda chwmnïau theatr ar draws Ewrop, o Ddenmarc i Wlad Pwyl, ac o Ffrainc i Gymru, ac yn 2014 cafodd y cyfle i gymryd rhan yng Ngŵyl Odin Teatret. Parhaodd Adrian i astudio gydag un o’i diwtoriaid o Aber, Jill Greenhalgh, wedi iddo gwblhau ei astudiaethau yn y Brifysgol, ac y mae bellach yn gweithio fel Tiwtor Theatr Gorfforol gyda Chanolfan y Celfyddydau a Theatr Arad Goch.

Ymchwilydd, scenograffydd, ac artist gweledol yw Lara Kipp, sydd ar hyn o bryd yn nhrydedd blwyddyn ei doethuriaeth yn TFTS yn astudio scenograffeg Howard Baker. Yn wreiddiol o Fafaria, mae Lara wedi actio ar S4C a gyda Chwmni Theatr Gwir sy’n Llechu/Lurking Truth Theatre Company. Dylanwadwyd ar ei diddordebau theatr yn fawr gan gynhyrchiad Lucy Bailey o Titus Andronicus yn 2006, a dyna’i hoff ddrama o eiddo Shakespeare hyd heddiw.

Myfyrwraig yn ei blwyddyn gyntaf yn Aber sy’n astudio Saesneg ac Astudiaethau Theatr a Drama fel gradd gyfun yw Pippa Martin. Yn wreiddiol o Dde Affrica, meithrinwyd diddordeb Pippa mewn cyfieithu yn y theatr yn ystod ei blwyddyn allan yn Ffrainc. Dyma ei phrofiad cyntaf o actio ym myd ffilm a theledu.

Diolch o galon hefyd i bawb yn yr Home Cafe, Aberystwyth, am fod mor groesawgar inni ac am ganiatau inni ffilmio yno!

Dewch felly i ymuno â Ffilmiau Mr Siarc, gan ddymuno pen-blwydd hapus amlieithog arall i William Shakespeare! A chofiwch, bob dydd Iau (fwy neu lai!), bydd #cyfieithiadau!

Shakespeare 2016